Trong bối cảnh mới, nghệ thuật sân khấu đứng trước yêu cầu phải chuyển mình mạnh mẽ, trở thành mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, góp phần tạo dựng thương hiệu văn hóa Hà Nội.

Nhiều lợi thế nhưng không ít điểm nghẽn

Là trung tâm chính trị, văn hóa của cả nước, Hà Nội hội tụ gần như đầy đủ điều kiện để phát triển nghệ thuật sân khấu theo hướng công nghiệp văn hóa. Thành phố sở hữu hệ thống nhà hát chuyên nghiệp lớn nhất cả nước với nhiều loại hình như kịch nói, chèo, tuồng, cải lương, múa rối, ca múa nhạc; tập trung đông đảo đội ngũ nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả, nhà nghiên cứu cùng các cơ sở đào tạo nghệ thuật hàng đầu.

Bên cạnh đó là kho tàng di sản vật thể, phi vật thể phong phú cùng lợi thế của một Thành phố sáng tạo trong Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO. Tuy nhiên, những lợi thế ấy vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành sức mạnh của một ngành công nghiệp văn hóa.

Tại hội thảo “Sân khấu Thủ đô với công nghiệp văn hóa” do Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức ngày 29-7, nhiều nhà nghiên cứu, nghệ sĩ đã chỉ ra rằng, sân khấu Hà Nội vẫn đang tồn tại nghịch lý: Nguồn lực dồi dào nhưng sức lan tỏa chưa tương xứng; nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật song phạm vi ảnh hưởng còn hạn chế; mối liên kết giữa sân khấu với du lịch, giáo dục, truyền thông, công nghệ và các ngành sáng tạo khác chưa hình thành những chuỗi giá trị bền vững.

Theo Tiến sĩ Cao Ngọc, sân khấu không đơn thuần là nơi biểu diễn mà còn là lĩnh vực có năng lực kết nối đặc biệt. Một vở diễn vốn đã là sự hội tụ của văn học, âm nhạc, mỹ thuật, thiết kế, công nghệ sân khấu và nghệ thuật trình diễn. Chính tính tổng hợp ấy tạo điều kiện để sân khấu kết nối với không gian di sản, giáo dục trải nghiệm, du lịch văn hóa cũng như các hoạt động sáng tạo khác.

Tuy nhiên, năng lực kết nối này vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Hà Nội có nhiều nhà hát nhưng chưa hình thành được một “mạng lưới sân khấu Thủ đô” với chiến lược chung về thương hiệu, công chúng và thị trường như Broadway (Mỹ), West End (Anh) hay Daehangno (Hàn Quốc). Nhiều chương trình biểu diễn tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, khu di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám hay không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận mới dừng ở quy mô sự kiện, chưa trở thành những sản phẩm nghệ thuật thường xuyên gắn với du lịch.

Ở góc nhìn khác, đạo diễn Đường Minh Giang cho rằng, sân khấu Thủ đô đang tồn tại nhiều “điểm nghẽn” cả về hạ tầng lẫn tư duy phát triển. Phần lớn hệ thống âm thanh, ánh sáng và công nghệ sân khấu đã lạc hậu nhiều năm so với nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á. Trong khi đó, tư duy quản lý ở không ít đơn vị vẫn còn trông chờ vào nguồn kinh phí đặt hàng, thiếu động lực chủ động tìm kiếm thị trường và đổi mới sản phẩm.

NSND Lê Tiến Thọ, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nguyên Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam cũng cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với các loại hình giải trí hiện đại, sân khấu muốn thu hút khán giả phải có nhiều tác phẩm giàu giá trị tư tưởng, chất lượng nghệ thuật cao và đủ sức hấp dẫn. Muốn vậy, cần bắt đầu từ khâu sáng tác và dàn dựng. Ở Hà Nội hiện nay, đội ngũ tác giả sân khấu giàu kinh nghiệm đã lớn tuổi, trong khi lực lượng trẻ còn thiếu vốn sống và khả năng khái quát hiện thực. Đội ngũ đạo diễn tuy đông đảo nhưng vẫn còn lúng túng trước yêu cầu đổi mới, chưa phát huy đầy đủ bản sắc nghệ thuật dân tộc trong nhiều tác phẩm.